De verleden tijd en 't kofschip
Werkte of werkde? De laatste letter van de stam beslist: staat die in 't kofschip, dan schrijf je -te, anders -de.
Waarom
Gisteren fietste je naar school en speelde je voetbal. Waarom krijgt het ene werkwoord -te en het andere -de?
Bij de meeste werkwoorden plak je in de verleden tijd -te of -de achter de stam. Wat je hoort, helpt een beetje, maar niet altijd: denk aan leefde of verhuisde.
Een ezelsbruggetje lost het op: 't kofschip. Zit de laatste letter van de stam in dat woord, dan schrijf je -te. Anders -de.
Zie het
Kies een werkwoord. Op de zeilen van het schip staan de letters t, k, f, s, ch en p. Licht de laatste letter van de stam op, dan vaart het schip met -te. Anders wordt het -de.
Beschrijving van het beeld
Een zeilschip met op de zeilen de letters t, k, f, s, ch en p. Bij werken licht de k op en verschijnt werkte. Bij wonen licht niets op en verschijnt woonde.
Snap het
Zoek eerst de stam: de vorm bij ik. Van werken is dat werk, van wonen woon.
Kijk naar de laatste letter van de stam. Is het een t, k, f, s, ch of p, de medeklinkers van 't kofschip, dan schrijf je -te: werkte, fietste, lachte. Bij alle andere letters schrijf je -de: woonde, speelde.
Let op bij werkwoorden met een v of een z, zoals leven en verhuizen. De stam is leef en verhuis, maar je kijkt naar het hele werkwoord. De v en de z staan niet in 't kofschip, dus leefde en verhuisde.
Eindigt de stam al op t of d, dan plak je de uitgang er gewoon achter. Zo krijg je twee keer dezelfde letter: praatte, landde.
In het meervoud komt er een n bij: wij werkten, zij woonden.
Sterke werkwoorden doen niet mee met 't kofschip. Hun klinker verandert: lopen, liep. Die leer je uit het hoofd.
Stam + te als de laatste letter van de stam in 't kofschip staat (t, k, f, s, ch, p). Anders stam + de. Kijk bij v en z naar het hele werkwoord.
Uitgewerkt voorbeeld
Schrijf de verleden tijd: ik … (verhuizen) en wij … (praten).
De stam van verhuizen is verhuis. In het hele werkwoord staat een z, en die zit niet in 't kofschip.
ik verhuisde
De stam van praten is praat. De t staat in 't kofschip, dus -te. De stam eindigt al op t, dus je krijgt twee t's.
Het is meervoud: er komt een n bij.
wij praatten
- Antwoord
ik verhuisde en wij praatten.
Doe het
Kies een niveau. Je krijgt telkens een nieuwe opgave, die meteen nagekeken wordt.
Valkuilen
Fout: Ik
leeftein Gent.De stam leef eindigt op een f, maar in het hele werkwoord leven staat een v. Die zit niet in 't kofschip.
Juist: Ik leefde in Gent.
Fout: We
praatede hele avond.Je plakt -te achter de stam praat. Daar staat al een t, dus komen er twee t's. In het meervoud hoort er ook nog een n bij.
Juist: We praatten de hele avond.
Fout: Ik
looptenaar huis.Lopen is een sterk werkwoord: de klinker verandert en 't kofschip doet niet mee.
Juist: Ik liep naar huis.
In het echt
- Een verslag van de schooluitstap: We wandelden door Brugge en daarna fietsten we terug naar het station.
- Een berichtje aan je oma: Ik speelde gisteren mijn eerste match, en we wonnen.
- In het dagboek of de klasblog: Vorige week verhuisde onze juf naar Leuven.
Geschiedenis
Een kofschip was een zeilschip met twee masten. Het woord bevat precies de medeklinkers t, k, f, s, ch en p, en daarom werd het een ezelsbruggetje. Sommige scholen gebruiken 't fokschaap of soft ketchup: andere woorden met dezelfde letters.
Aan tafel
Bedenk samen drie dingen die je vandaag deed, en schrijf ze in de verleden tijd. Welke krijgen -te en welke -de?
Een vraag om samen over te praten, voor ouders en kinderen. Er is geen fout antwoord.